Sık Sorulan Sorular - Oksijen Sensörleri
“Lambda sensörü” olarak da bilinen oksijen sensörü, hava-yakıt oranını sürekli olarak ölçerek katalitik konvertör için ideal koşulları sağlar. Bir içten yanmalı motor için optimum hava-yakıt karışımı, 1 kg yakıta karşılık 14,7 kg hava oranına sahip olandır: Bu özel hava-yakıt kombinasyonuna stökiometrik oran denir ve lambda 1 değerine karşılık gelir. Ancak bu oran otomatik olarak garanti edilmez; işte bu nedenle oksijen sensörleri bu kadar önemli bir rol oynar.
Oksijen sensörleri, egzoz sistemindeki oksijen yüzdesini ölçer ve bu bilgiyi aracın motor kontrol ünitesine (ECU) iletir. Çoğu zaman, hava-yakıt karışımı katalitik konvertörün görevini düzgün bir şekilde yerine getirebilmesi için ya çok zengin ya da çok fakirdir. Karışım çok zenginse egzoz sisteminde yeterli miktarda oksijen bulunmazken, karışım çok fakirse sistemde çok fazla oksijen bulunur. Her iki durumda da sonuçta katalizörün verimli bir şekilde çalışması mümkün olmaz. Bunu önlemek için oksijen sensörü ölçüm sonuçlarını ECU’ya iletir; ECU da hava-yakıt karışımını lambda 1 değerine en yakın şekilde ayarlar. Bu, daha verimli bir yanma sağlar; bu da emisyonları azaltarak çevreye fayda sağlamakla kalmaz, aynı zamanda yakıt tasarrufu ve motor aşınmasının azalmasına da yol açar.
Arızalı veya bozulmakta olan bir oksijen sensörünün birçok nedeni olabilir. Oksijen sensörünün zamanla yaşanan genel aşınma nedeniyle değiştirilmesi gerekse de, önlenebilir diğer faktörler de erken değiştirme ihtiyacına yol açabilir. Bunlar arasında sensörün yakıt katkı maddeleriyle temas etmesi, silikon ve karbon birikintileri sayılabilir.
Dikkat edilmesi gereken birçok belirti vardır; bunlardan en belirgin olanı, aracın gösterge panelinde “motor kontrol” ışığının yanmasıdır. Diğer belirtiler arasında şunlar sayılabilir: düzensiz rölanti ve motorun durması, yakıt verimliliğinde düşüş.
NTK Araç Elektroniği üç farklı türde oksijen sensörü sunmaktadır: zirkonyum sensörleri (gerilim atlamalı sensörler, ikili sensörler ve otomotiv zirkonyum oksijen sensörleri olarak da bilinir), titanyum sensörleri (direnç atlamalı sensör, titanyum oksit sensörü olarak da bilinir) ve doğrusal sensörler (geniş bant sensörleri ve geniş aralıklı sensörler olarak da bilinir). Şirket, Orijinal Ekipman (OEM) oksijen sensörlerinin dünyanın en büyük tedarikçilerinden biridir ve IAM sektörü için, OEM'ler tarafından kullanılanlarla aynı güvenilirlik ve performansı garanti etmek üzere kendi tesislerinde üretilen çok çeşitli yüksek kaliteli sensörler sunmaktadır.
Oksijen sensörleri egzoz sisteminde yer alır. Modern otomobillerde her egzoz borusu bir katalitik konvertör içerir ve her katalitik konvertörde biri yukarı akış, diğeri aşağı akış olmak üzere iki oksijen sensörü bulunur. Katalitik konvertörün öncesinde yer alan yukarı akış oksijen sensörü, motordan doğrudan salınan kirletici maddelerin seviyesini ölçmenin yanı sıra yanma odasından gelen yanmamış yakıtı da algılar. Aşağı akış oksijen sensörü ise katalitik konvertörün hemen arkasında yer alır. Bu sensör, katalitik konvertörden geçen kirletici maddeleri ölçer. Her iki sensörden gelen veriler karşılaştırılır ve her ikisinde de benzer değerler tespit edilirse, ECU gösterge panelindeki “motor kontrol” ışığını yakar.
Oksijen sensörünün değiştirilmesi hızlı ve basit bir işlemdir. Motor soğuduktan ve araç kaldırıldıktan sonra, arızalı sensör bulunmalı ve bağlantısı kesilmelidir. Sensörü gevşetmek için bir oksijen sensörü soketi kullanılmalıdır; ardından sensör elle tamamen çıkarılabilir. Yeni sensörü vidalamadan önce, dişlere (dişler zaten kaplanmamışsa) sıkışma önleyici madde sürülmesi önerilir; bu sırada maddenin sensörün kendisine temas etmemesine dikkat edilmelidir. Bundan sonra, yeni sensör elle vidalanabilir ve doğru tork değerlerine göre (M18 = 35-45 Nm ve M12 = 18-23 Nm) sıkılabilir ve yeniden bağlanabilir.
Bu durumda ECU, doğru hava-yakıt oranını ayarlayamaz. Bunun sonucunda yakıt ekonomisi bozulur, emisyonlar artar ve diğer motor bileşenlerinde veya katalitik konvertörlerde hasar meydana gelebilir. Arızalı sensörler, “motor kontrol” ışığıyla belirtilir ve derhal değiştirilmelidir.
Bir osiloskop, oksijen sensörünün doğru çalışıp çalışmadığını kontrol etmek için kullanılabilir. Bu araç, oksijen sensörünün voltajı yüksek (0,9 V) seviyeden düşük (0,1 V) seviyeye geçerken verdiği çıkışı grafiksel olarak gösterir. Ancak, oksijen sensörü çıkarıldıktan sonra, çoğu oksijen sensörü için ısıtıcı direncini incelemek üzere sıradan bir multimetre kullanılabilir. Oksijen sensöründe arızalı bir ısıtıcı elemanı varsa, direnç açık devre olarak okunur.
